I

Język jako manifest. 

Mikołaj Rej, Źwierzyniec (1562 r.)

Muzeum Pana Tadeusza, Rynek 6

• zwiedzanie: 24-28 czerwca, godz. 10:00-17:00 (czwartek 10:00-19:00)

• 26 czerwca (piątek), godz. 12.00

wykład: Rej z bliska: pokaz i opowieść o „Zwierzyńcu”

prowadzenie: dr Agnieszka Franczyk-Cegła

* wejściówki do odbioru w kasach Muzeum od 18 czerwca

Zapraszamy na kameralne spotkanie przy wyjątkowym egzemplarzu „Zwierzyńca” Mikołaja Reja – dzieła, w którym po raz pierwszy pojawiło się jedno z najsłynniejszych zdań literatury polskiej: A niechaj narodowie wżdy postronni znają, iż Polacy nie gęsi, iż swój język mają.

Spotkanie przy muzealnej gablocie będzie okazją do opowieści nie tylko o samym autorze i jego twórczości, ale także o historii dawnej książki: pracy drukarzy, wyglądzie szesnastowiecznych druków oraz drodze, jaką książka przebywała od warsztatu do czytelnika. Przyjrzymy się z bliska temu, jak powstawały i funkcjonowały książki w epoce Reja oraz dlaczego „Zwierzyniec” zajmuje szczególne miejsce w historii polskiej literatury i druku. 

Agnieszka Franczyk-Cegła – doktor nauk humanistycznych, bibliolożka, kierowniczka

Działu Starych Druków Biblioteki Narodowej Ossolineum, przewodnicząca Provenance Working Group przy Consortium of European Research Libraries, członkini IFLA Rare Books and Special Collections Section, redaktorka naczelna „CERL Provenance Newsletter”, trzykrotna stypendystka polskiego Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego (2022, 2025, 2026) oraz francuskiego Ministerstwa Kultury (2025) w zakresie badań proweniencyjnych książki dawnej; posiada certyfikat Art Law wydany przez Christie’s Education.

Spotkanie na wystawie, poświęcone dwóm zabytkom polskiego piśmiennictwa ze zbiorów Ossolineum: rękopiśmiennym modlitwom z XV wieku oraz Statutowi Łaskiego (który oprócz praw spisanych po łacinie zawiera także polski tekst Bogurodzicy). To niepowtarzalna okazja, by z bliska przyjrzeć się historii zapisanej na pergaminie i papierze! Podczas spotkania dowiemy się, jak te cenne dzieła trafiły do Ossolineum. Opowiemy o ich znaczeniu dla polskiej kultury, historii prawa oraz dawnej obyczajowości. Zestawimy również te unikatowe obiekty z pozostałymi arcydziełami prezentowanymi na naszej wystawie O! Ossolineum. 

Aldona Mikucka – absolwentka historii sztuki na Katolickim Uniwersytecie Lubelskim, edukatorka muzealna, kierowniczka Działu Programowego Ossolineum. Od 2011 roku zajmuje się popularyzacją zbiorów Ossolineum m.in. poprzez przygotowywanie autorskich wykładów popularyzatorskich, scenariuszy lekcji muzealnych oraz warsztatów artystycznych z cyklu „Rodzinna Pracownia Ilustracji”. Kuratorka wystaw: „Nasz malarz Orłowski. Rysunki Aleksandra Orłowskiego ze zbiorów Ossolineum” (2019), „Romantyczna włóczęga po Sudetach – prace Bogusza Zygmunta Stęczyńskiego ze zbiorów Ossolineum” (2022) oraz „Żołnierz napoleoński, ojciec komedii polskiej – Fredro w Ossolineum” (2023).

III

Muzeum Archidiecezjalne we Wrocławiu, pl. Katedralny 16

Język. Księga henrykowska (ok. 1270 r.)

• zwiedzanie: 25-27 czerwca, godz. 10:00-16:00

Czy wiedzieliście, że pierwsze znane nam zdanie w języku polskim wypowiedział Czech Bogwał do swej żony Polki? Zaś utrwalił je niemiecki opat Piotr w kronice napisanej po łacinie? Mowa oczywiście o Księdze henrykowskiej – niezwykłym zabytku piśmiennictwa z XIII wieku, który przez kilka dni będziemy mogli podziwiać w oryginale! 

W 2015 r. Księga henrykowska została wpisana na Międzynarodową Listę “Pamięć Świata” UNESCO, co potwierdza jej znaczenie dla nie tylko dla kultury polskiej.

Zapraszamy na pokaz wyjątkowego, nie pokazywanego dotąd protestanckiego Mszału z Laskowic Oławskich. Zawiera on teksty modlitw, pieśni i czytań na cały rok liturgiczny, spisane ręcznie po polsku, niemiecku i łacinie. Jest to przykład spotkania Kościoła z wiernymi w ich rodzimych językach - już w XVI wieku!

W 2025 r. minęła 550. rocznica wydania drukiem we Wrocławiu przez Kaspra Elyana Statutów synodalnych biskupów wrocławskich. Co ciekawe, w tej napisanej po łacinie księdze znalazły się również polskie teksty najważniejszych modlitw chrześcijańskich. Zapraszamy na pokaz!